Рет қаралды 10,008
ظهیرالدین محمد بابور
ظهیرالدین محمد بابور اۉرته عصر شرق مدنیتی ، ادبیاتی و شعریتیده اۉزیگه خاص اۉرین اېگللگن ادیب ،شاعر - عالم بۉلیشی بیلن بیرگه ییریک دولت اربابی و سرکرده هم دیر . بابور دنیا قره شی و مکمل عقل-ذکاوتی بیلن هندوستانده بابوريلر سلاله سیگه اساس سالیب ، بو مملکت تاریخیده دولت اربابی صفتیده نامی قالگن بۉلسه ،سېرجلا اۉزبېک تیلیده یازیلگن “بابور نامه “اثری بیلن جهان نینگ مشهور تاریخ نویس عالم لری قطاریدن هم جای آلگن .
اونینگ نفیس غزل و رباعي لری تورکي شعریتی نینگ اېنگ نادر دردانه لری بۉلیب ،”مبین “،”خطِ بابوري “،”حرب ایشی “،عروض حقیده گی رساله لری، اسلام قانون شناسلیگی ،شعریت وتیل نظریه سی ساحه لریگه مناسب حصه بۉلیب قوشیلدی .
ظهیرالدین محمد بابور 1483 ییلینینگ 14- فبرویده اندیجان ده ،فرغانه اولوسی نینگ حاکمی عمر شیخ میرزا عایله سیده دنیاگه کېلدی . بو دَورده مرکزي آسیا و خراسانده تورلی حاکملر، اکه-اوکه لر، تاغه - جیین لر ،امکیبچه لر اۉرته سیده حاکمیت -اولوغ بابالری امیر تیمور توزگن ییریک دولتگه اېگهلیک قیلیش اوچون کوره ش نهایت کېسکینلشگن اېدی.
ادبیات، نفیس صنعت-طبیعت گوزه لیگیگه یاشلیگیدن مهر قۉیگن ظهیرالدین ، برچه تیموری شاهزاده لر کبی بو علملرنینگ اساسینی آتهسی سراییده ، یېتوک اوستاذ لر رهبرلیگیده اېگللهدی .
بیراق اونینگ سېر تشویش یاشلیگی اوزاققه چوزیلمهدی .1494 ییلی آته دن یېتیم قالدی . 12 یاشیده آتهسی اۉرنیگه فرغانه اولوسی نینگ حاکمی اېتیب کۉتریلگن بابور قلم نی قلیچگه المشتیریب ، اندیجان تختی اوچون اوکهسی جهانگیر میرزا ، امکی سی سلطان احمد میرزا، تاغه سی سلطان محمد خان و باشقه رقیبلرگه قرشی کوره شیشگه مجبور بۉلدی .
بابور اوکهسی جهانگیر میرزا بیلن مُراصه گه کېلیش اوچون، اونگه یان بېریشگه فرغانه اولوسی نی ایکّیگه تقسیملب ،یریمی نی اوکه سیگه تاپشیریشگه قرارقیلدی و اوزی سمرقند اوچون آلیب باریلهیاتگن کوره شگه کیریشیب کیتدی. اونده کتّه حربي کوچ بیلن قتنشگن شیبانی خان نینگ قولی بلند کیلدی و بابور سمرقندنی تشلب کیتیشگه مجبور بۉلدی.
1504 ییلی شیبانی خان اندیجان نی هم قۉلگه کیریتگندن سۉنگ ، بابور جَنوبگه قرهب یۉل آلدی و کابل اولوسیده اوز حاکمیتینی اۉرنتدی .1505 - 1515 ییللرده او مرکزي آسیاگه قیتیشگه بیر نیچه بار اۉرینیب کۉردی . اما بو اورینیشدن هیچ قندهی نتیجه چیقمهدی. سۉنگ اۉز موقعینی ینهده مستحکملش مقصدیده ،1519 - 1525 ییللر دوامیده هندوستان نی قۉلگه کیریتیش اوچون بیرنیچه بار جنگ لر آلیب باردی .1526 ییل اپریل آییده پنیپت ده هندوستان سلطاننی ابراهیم لودی بیلن و 1527 ییللی مارچ آییده چیتاره حاکمی رنا سنگا بیلن بۉلگن جنگ لرده بابور نینگ قولی بلند کېلدی.
اروپا تاریخ چیلیگیده “بویوک مغوللر “نامی بیلن “غلطی مشهور” بۉلگن ،اصلیده “بابوريلر سلالهسی”هندوستانده 300 ییلدن آرتیق حاکم لیک قیلدی . بابور بو غلبه دن کیېن اوزاق یشه مهدی -1530 ییل دسامبر آییده آگره شهریده وفات اېتدی و کیېنراق اونینگ وصیتیگه کۉره فرزندلری اونینگ خاکینی کابل گه آلیب کېلیب دفن اېتدیلر .