Рет қаралды 228,700
BİR BUDİST TAPINAĞINDA YETMİŞ BİR GÜN (İKİNCİ YAZI)
Birkaç gün sonra, tapınağın günlük rutinine uyum sağlamaya başlamıştım. Sabahın dördünde gong sesiyle uyanıyor, beşe kadar üç keşişle birlikte sabah ibadetini yerine getiriyor, beş buçukta eski model Toyota bir arabayla şehre inip pazar yerlerinde ve köşe başlarında dikiliyor, heybelerimiz yiyeceklerle dolunca tapınağa geri dönüp saat yedi sularında kahvaltıya oturuyorduk. Kahvaltıdan sonra herkes kendi başına vakit geçiriyordu. Saat on birde öğlen yemeği için bir araya geliyor, yemekten sonra ise, Ajahn Sutep ile ikindi vaktine kadar ders yapıyorduk. İkindi sonraları meditasyon yapılırdı. Tapınakta akşam yemeği yenmezdi; çünkü Budizm'deki sekiz emrin altıncısı, öğlen on birden sonra keşişlere yemek yemeyi yasaklamıştı. Akşam saat sekiz dokuz civarında, keşişler uyumak için odalarına çekilirlerdi. Ben ise, ibadetlerin yapıldığı ana binada geç saatlere kadar mum ışığında otururdum.
Ajahn Sutep ile aramızdaki hoca-öğrenci ilişkisi, dostluğa dönüşmüştü. Özellikle benim din görevlisi ve öğretmenlik geçmişimi öğrendikten sonra, derslerimizde zamanın büyük bir kısmı İslam ve Budizm üzerine yürüttüğümüz tartışmalarla geçiyordu.
Bir keresinde, İslam'ın inanç yapısını kastederek:
"Her şeyin yaratıcısı olan bir Tanrı, zorunlu olarak yeryüzündeki bütün kötülüklerin de yaratıcısıdır. Böyle bir tanrı anlayışına inanırsam, acı karşısında kime sığınacağım? Yaşamım ve sevdiklerim adına kaygı duymadan, aynı zamanda kötülüklerin de kaynağı olan bu mutlak güce nasıl güvenebilirim? Ortadoğu din geleneği, bu problemi çözmek için şeytan kavramını ortaya atmıştır. Peki, şeytanı yaratan kim? Yine Tanrı. Oysa Buda öğretisinde, böyle bir çelişki yoktur: Duyu ve algılarımızın ötesinde, tüm paradoksları içinde barındıran bir 'tanrı' tasviriyle ilgilenmek yerine, 'tanrı' fikrinin kaynağı olan insan ve onun iç dünyasıyla ilgilenilmiştir." demişti.
Akdeniz Havzası'nın düşün tarihinde, binlerce yıldır kötülük problemi tartışılagelmiştir. Teodise olarak da bilinen bu kavram, mutlak iyi ve her şeye gücü yeten bir Tanrı'nın yaratmış olduğu evrende, “O halde neden bu kadar çok kötülük var?” sorusuna mantık ilkeleri çerçevesinde cevap bulma çabasıdır. Teist filozofları zor durumda bırakan bu soru, gerek Hıristiyan gerek Müslüman filozofları, toplumda dini devam ettirmek ve kutsal kitaplardaki öğretileri akla uygun şekilde yansıtabilmek adına yoğun bir çabaya sokmuştur. Örneğin İslam filozofları, bu problemi, “cüz’i irade" ile açıklamaya çalışmışlardır. Oysa cüz'i iradenin olduğu yerde, her şeye gücü yeten bir Tanrı’nın olması, sağduyuyla açıklanamaz. Eğer Tanrı, iradesini ve gücünü yarattıklarıyla paylaşıyorsa, o Tanrı, artık “Her şeye gücü yeten veya mutlak kadir bir Tanrı” değildir. Yok aksine, “İradesini ve gücünü yarattıklarıyla paylaşması, onun şanından ve büyüklüğündedir.” diye bir yorum yapılacaksa; Tanrı, paylaştığı bu irade ve güçle, yapılan bunca zulüm ve kötülüğe göz yumuyor demektir. O halde O, mutlak iyi değildir. “Hayır, O mutlak iyi ve merhametli bir Tanrı'dır, yalnızca biz kullarını sınamak için bize mühlet veriyor.” diye dinî bir argümanla savunmaya geçilecekse; o zaman, inancın konforu ve büyüsüyle, sağduyudan uzak bir önerme sunulduğu ve mantık zemininde güreşilmediği için er meydanında daha fazla durmanın bir anlamı kalmayacaktır.
İşte bu nedenle kendi içimde, Ajahn Sutep’in böyle bir Tanrı anlayışına sığınmamasını takdirle karşılıyordum.
Ajahn Sutep'i yeniden dinlemeye devam ettim:
"İslam ve Hristiyanlık gibi dinlerde Tanrı ile ilgili çok bilgi varken, insan ile ilgili çok fazla detaya rastlayamazsın." dedi.
Tepkimi ölçmek için bir süre bakışlarını üzerimde tuttuktan sonra:
"Bu durum insanları ayrıştırıyor. Soyut bir varlıkla ilgili, zihinleri çelişkili ve anlaşılmaz bir bilgi bombardımanına tutarsan, her bir dini grup, kendi kavrayışı ölçüsünde anladığını bir diğerine mutlak doğru diye dikte etmeye çalışır. Ortaçağ Avrupası'nda tam olarak bu durum yaşandı. Günümüzde Ortadoğu da yaşananlar, zaten farklı değil." diye devam etti.
Yüzünde haklı bir gurur ifadesiyle:
"Budist öğretisinin yaşandığı coğrafyanın tarihinde, din savaşlarına neredeyse hiç rastlayamazsın; çünkü Budacılık, acı ve ıstıraplardan kişisel kurtuluşunu amaçlayan tek tek kişilerin iç dünyasına odaklanmıştır." diye ekledi.
"İslam ve Hristiyan öğretisi de bireylerin iç dünyasını ihmal etmemiştir. Örneğin İslam'da, kötü arzuların ve huyların kaynağı ruhtur; İslamî terimle, 'nefis'tir. Kur'an'da, dengeli bir iç dünya inşa etmek için nefisin terbiye edilmesiyle ilgili birçok ayet vardır." dedim.
"Doğru; ama bu terbiyeyle, özgür bir kişilik yaratmaktan ziyade, Tanrı'ya yaranmak ve onun gözüne girmek amaçlanmıştır." dedi.
YAZININ DEVAMI YORUMDA.